1 Inleiding
Deze bijlage is van toepassing op de indicatiestelling voor de functie Persoonlijke Verzorging, zoals bedoeld in artikel 4 van het Besluit zorgaanspraken (Bza).
Deze bijlage kan worden aangehaald als ‘bijlage Persoonlijke Verzorging’.
Op deze bijlage zijn de bijlagen ‘Algemeen’, ‘Grondslagen’ en ‘Gebruikelijke zorg’ van toepassing.
Relevante wet- en regelgeving
Artikel 4 Besluit zorgaanspraken:
‘Persoonlijke Verzorging omvat het ondersteunen bij of het overnemen van activiteiten op het gebied van de Persoonlijke Verzorging in verband met een somatische, psychogeriatrische of psychiatrische aandoening of beperking, een verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke handicap, gericht op het opheffen van een tekort aan zelfredzaamheid.’
2 Doelstelling functie
2.1 Algemeen
De functie Persoonlijke Verzorging is gericht op activiteiten op het gebied van de dagelijkse levensverrichtingen in de vorm van persoonlijke zorg. Daarbij kan het gaan om het ondersteunen bij of het overnemen van activiteiten, het stimuleren om de activiteiten zelf te doen of het aanleren van de activiteiten.
Persoonlijke verzorging is: alles wat mensen gebruikelijk als zelfzorg uitvoeren. Dat geldt niet alleen voor de persoonlijke verzorging die iedereen nodig heeft (zoals wassen, eten), maar ook voor de persoonlijke verzorging die nodig is in verband met een gezondheidsprobleem (zoals stoma, sonde).
2.2 Inhoud Persoonlijke Verzorging
Voor het bepalen van de inhoud van de AWBZ-functies Persoonlijke Verzorging en Verpleging is het uitgangspunt dat activiteiten die verzekerden gebruikelijk zelf uitvoeren, zoals de algemene dagelijkse levensverrichtingen (ADL), vallen onder persoonlijke verzorging.
Naast de reguliere ADL-activiteiten is er nog een aantal andere activiteiten die onder de functie Persoonlijke Verzorging thuishoren, zoals (geen limitatieve lijst):
het aanreiken van medicijnen die vallen onder de apotheekverstrekking Zvw of zijn voorgeschreven door een arts;
het toedienen van orale, vaginale of rectale medicatie (zoals bedoeld bij 1.) bij een lokaal intacte huid, het zalven van de lokaal intacte huid, het druppelen van oog, oor of neus bij een lokaal intacte huid; het aanbrengen van medicinale pleisters
het inbrengen buiten de bloedbaan, en af laten vloeien van (vloei)stoffen via sondes, katheters enz.
het schoonhouden en verzorgen van natuurlijke en onnatuurlijke lichaamsopeningen (stoma, tracheastoma, insteekopening PEG-sonde) bij een lokaal intacte huid.
Voorbehouden handelingen, zoals injecteren, vallen niet onder Persoonlijke Verzorging.
Aanleren en begeleiden
Aanleren
Voor het aanleren van persoonlijke verzorging in combinatie met medisch verpleegkundig handelen geldt dat deze persoonlijke verzorging in het ziekenhuis (voor het ontslag) aan (gebruikelijke zorger) van verzekerde worden geleerd. Zo hoort het aanleren van bijvoorbeeld de zorg voor een stoma of het toedienen van sondevoeding niet tot de aanspraken van de AWBZ, maar dienen deze vaardigheden vanuit de Zvw aangeleerd te worden aan verzekerde (gebruikelijke zorger).
Bij de regeling zorgverzekering hulpmiddelenzorg hoort behalve het leveren van het hulpmiddel ook een instructie over het gebruik. Als er na deze instructie nog aanleren nodig is dan kan dit ten laste van de AWBZ.
Als een verzekerde niet in staat is de anders dan hierboven bedoelde persoonlijke zorg zelf uit te voeren, wordt tijdens een indicatieonderzoek onderzocht of de verzekerde (gebruikelijke zorger) gegeven diens leerbaarheid, deze persoonlijke zorg aan kan leren.
Als bij een verzekerde (gebruikelijke zorger) gedurende een korte periode een handeling moet worden verricht, dient het aanleren ervan niet meer tijd te kosten dan het gedurende een paar weken overnemen van die handeling.
2.3 Onderscheid tussen Persoonlijke Verzorging en Begeleiding
Met de uitvoering van de zogenoemde Persoonlijke Verzorging zorg ‘met de handen op de rug’ wordt het volgende onderscheid gemaakt.
Persoonlijke Verzorging kan ook worden geïndiceerd ten behoeve van het aanleren van de PV-activiteiten door de verzekerde (of gebruikelijke zorger of mantelzorger).
Als een verzekerde beperkingen heeft op het gebied van de persoonlijke zorg, ten gevolge van beperkingen in de sociale redzaamheid kan er voor het bieden van toezicht op en het aansturen en stimuleren van de verzekerde bij het zelf uitvoeren van deze persoonlijke zorg een aanspraak zijn op Persoonlijke Verzorging.
Als de verzekerde (of gebruikelijke zorger of mantelzorger) de persoonlijke zorg (zelf) uitvoert kan het noodzakelijk zijn om toch Persoonlijke Verzorging te indiceren met als doel het onderhouden en borgen van de kwaliteit van zelfzorg.
Tijdens het uitvoeren van al deze PV-activiteiten is de hulpverlener aanwezig.
Hulp bij het plannen- en evalueren van deze (persoonlijke) zorg kan onderdeel uitmaken van de aanspraak op de functie Begeleiding. De hulp is dan niet noodzakelijk aanwezig tijdens het uitvoeren van de Begeleiding bij de persoonlijke verzorging.
3 Indicatiecriteria
De verzekerde kan toegang verkrijgen tot de functie Persoonlijke Verzorging als er sprake is van een somatische, psychogeriatrische of psychiatrische aandoening of beperking of een verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke handicap.
Om in aanmerking te komen voor de functie Persoonlijke Verzorging dient tevens te zijn vastgesteld dat de verzekerde (en/of gebruikelijke zorger):
beperkingen heeft op het gebied van persoonlijke zorg, en;
de vaardigheden/kennis mist om de persoonlijke zorg zelfstandig uit te voeren en deze vaardigheden/kennis niet kan aanleren, of;
de vaardigheden/kennis mist om de persoonlijke zorg zelfstandig uit te voeren en wel leerbaar/trainbaar is om de handelingen rondom de persoonlijke zorg aan te leren.
3.1 Afbakening Wmo en AWBZ
Voorliggend zijn wettelijke regelingen, anders dan de AWBZ, waarmee zorg waarop verzekerde is aangewezen of een voorziening waarmee de verzekerde de (zelf)zorg weer kan uitvoeren, worden bekostigd.
Van veel voorliggende voorzieningen kan de verzekerde direct gebruik maken. Maar sommige voorzieningen, zoals een woningaanpassing, zijn niet direct te realiseren. De verzekerde heeft dan tijdelijk aanspraak op AWBZ-zorg (Persoonlijke Verzorging) om de tijd tot realisatie van de voorliggende voorziening te overbruggen. De voorliggende voorziening moet echter wel binnen redelijke termijn zijn gerealiseerd. Daarna vervalt de aanspraak op AWBZ-zorg. Wat een redelijke termijn is, hangt af van de te treffen voorzieningen.
Woonvoorzieningen Wmo en uitleenservice:
Binnen de Wmo zijn de volgende drie groepen woonvoorzieningen te onderscheiden:
Roerende (niet bouwkundige) woonvoorzieningen
Kleine (bouwkundige) woningaanpassingen
Grote (bouwkundige) woningaanpassingen
Roerende woonvoorzieningen
Kleine woningaanpassingen
Grote woningaanpassingen
Losse douchestoel
Douchezitje
Badkameraanpassingen1
Toiletstoel
Verhoogd toilet
Keukenaanpassingen2
Badplank
Handgrepen/beugels
Traplift
Toiletverhoger
(Stof)drempels verwijderen
Aanbouw
Tillift
Trapleuning plaatsen
Binnen 3 maanden te leveren/overbrugging via uitleenservice/gebruik van verpleegartikelen
Binnen 3 maanden te realiseren
Binnen 1 jaar te realiseren
1 Zoals het verwijderen van een ligbad en het creëren van een douchemogelijkheid om zittend te kunnen douchen.
2 Zoals het plaatsen van een onderrijdbare keuken.
Tabel met woonvoorzieningen is een niet-limitatieve lijst
4 Omvang en geldigheidsduur van de indicatie
4.1 Omvang
De omvang van de functie Persoonlijke Verzorging wordt bepaald door het per aangewezen handeling vermenigvuldigen van de gemiddelde tijd met de frequentie (zie 4.4 voor een overzicht) en het optellen van de uitkomst van de vermenigvuldigingen.
Aanpassing van de berekende omvang is mogelijk, op basis van meerdere (en mogelijk samenvallende) activiteiten en/of door bijzonderheden van de verzekerde.
Klassen
De omvang van de functie Persoonlijke Verzorging wordt vastgesteld in klassen, met daarin een bandbreedte in uren. De klassen zijn als volgt bepaald:
klasse 1:
0 –
1,9
uur per week
klasse 2:
2 –
3,9
uur per week
klasse 3:
4 –
6,9
uur per week
klasse 4:
7 –
9,9
uur per week
klasse 5:
10 –
12,9
uur per week
klasse 6:
13 –
15,9
uur per week
klasse 7:
16 –
19,9
uur per week
klasse 8:
20 –
24,9
uur per week
4.2 Afbakening Onderwijs en AWBZ
Voor de omvang van Persoonlijke Verzorging wordt ook rekening gehouden met de omvang van de persoonlijke verzorging die al onderdeel is van de clusterindicatie (zie tabel).
Cluster
Onderwijssoort
PV in minuten per week
LG : Cluster III
(= Lichamelijk gehandicapte kinderen)
Speciaal onderwijs
241
Voortgezet speciaal onderwijs
176
LZ : Cluster III
(= Langdurig zieke kinderen)
Speciaal onderwijs
98
Voortgezet speciaal onderwijs
0
ZMLK: Cluster III
(=Zeer moeilijk lerende kinderen)
Speciaal onderwijs
50
Voortgezet speciaal onderwijs
30
LG/ZMLK*: Cluster III
Speciaal onderwijs
185
Voortgezet speciaal onderwijs
189
4.3 Geldigheidsduur
Voor het vaststellen van de geldigheidsduur van de indicatie voor Persoonlijke Verzorging gelden de algemene criteria (zie de bijlage ‘Algemeen’, paragraaf 2.5).
De geldigheidsduur van de indicatie die is gericht op het ‘aanleren en begeleiden’ (zie paragraaf 2.2 en paragraaf 3 onder 2b) is 6 weken. Als ten gevolge van cognitieve beperkingen, onzekerheid of onhandigheid sprake is van vertraagde leerbaarheid, kan een indicatie voor maximaal drie maanden gesteld worden.
4.4 Gemiddelde tijden
De gemiddelde tijden zijn basisminuten voor verzekerden die zich ‘normaal’ kunnen bewegen, meewerken, geen gedragsproblemen hebben, enzovoort. De gemiddelde tijd bevat niet alleen de tijdbesteding die direct gemoeid is met de directe zorg/handeling, maar ook het binnenkomen, gedag zeggen, handen wassen, het zorgdossier kort inkijken of bijwerken en het vertrekken (indirecte zorg). Als meerdere handelingen/activiteiten tijdens hetzelfde zorgmoment worden uitgevoerd, dan is sprake van ‘samenvallende activiteiten’. Daarvoor wordt in totaal minder tijd geïndiceerd, omdat de zorg efficiënter wordt geboden. Bij een enkelvoudige activiteit wordt de totale gemiddelde tijd als basis genomen. Bij meerdere activiteiten wordt van elke activiteit 3,5 minuut indirecte tijd in mindering gebracht en per zorgmoment wordt vervolgens 3,5 minuut indirecte tijd weer opgeteld. De gemiddelde tijd van de indirecte zorg is ontleend aan het onderzoeksrapport van bureau HHM.
De omvang waarin de persoonlijke zorg wordt geïndiceerd, is basaal en niet meer dan nodig om verantwoorde zorg (in hygiënisch, medisch, gedragswetenschappelijk opzicht, et cetera) te bieden en is ook inclusief het schoonhouden van apparatuur, hulpmiddelen en protheses.
De gemiddelde tijden kunnen bij kinderen verschillen in vergelijking met die van volwassenen. Bijvoorbeeld: wassen en kleden duurt bij een kind korter dan bij een volwassene, terwijl eten en drinken weer langer kan duren.
Overzicht van te adviseren activiteiten1 als onderdeel van de functie Persoonlijke Verzorging
Overzicht van handelingen die deel uit kunnen maken van de activiteit2
Gemiddelde tijd3 per keer
Frequentie per dag
1.1
Zich wassen
Delen van het lichaam
10
1x
| | |
Gehele lichaam
20
1x
1.2
Zich kleden
Volledig aankleden/uitkleden4
15
2x
| | |
Gedeeltelijk uitkleden
10
1x
| | |
Gedeeltelijk aankleden
10
1x
| | |
Steunkousen aantrekken
10
1x
| | |
Steunkousen uittrekken
7
1x
1.3
In en uit bed gaan
Hulp bij uit bed komen5
10
1x
| | |
Hulp bij in bed gaan
10
1x
| | |
Hulp bij middagrust (bijv. op de bank)
10
1x
| | |
Hulp bij middagrust (bijv. van de bank)
10
1x
1.4
Zich verplaatsen in zit- of lighouding (hulp bij beweging, houding)
| |
20
Naar noodzaak
1.5
Naar toilet gaan en zich reinigen c.q. incontinentiemateriaal verwisselen
| |
15
Naar noodzaak
1.6
Eten en drinken
Helpen bij het eten van de broodmaaltijd (excl. drinken)
10
2x
| | |
Helpen bij het eten van warm eten (excl. drinken)
15
1x
| | |
Hulp bij het drinken
10
6x
1.7
Ondersteuning bij uitscheiding
Stomaverzorging bij lokaal intacte huid
20
Naar noodzaak
| |
Stomazakje wisselen
10
Naar noodzaak
| | |
Katheterzak legen/wisselen
10
Naar noodzaak
| | |
Blaasspoelen via bestaande katheter
15
Naar noodzaak
| | |
Uritip aanbrengen
15
Naar noodzaak
| | |
Klysma microlax
15
Naar noodzaak
1.8
Sondevoeding
Sondevoeding toedienen (inclusief aan-/ en afkoppelen)
20
Naar noodzaak
| | |
Sondevoeding toedienen bij kinderen
40
Naar noodzaak
| | |
Sondevoeding via PEG (bij volwassenen en kinderen)
40
Naar noodzaak
1.9
Medicatie
Medicijnen aanreiken6
5
Naar noodzaak
| | |
Medicijnen toedienen (oraal/via sonde)
5
Naar noodzaak
| | |
Aanbrengen medicinale pleister
5
Naar noodzaak
| | |
Toedienen oog-, oor- of neusdruppels of ooggel, medicatie toedienen (vaginaal of rectaal)
10
Naar noodzaak
| | |
Vernevelen
20
Naar noodzaak
2.1
Persoonlijke zorg voor tanden, haren, nagels, huid
Zorg voor tanden
5
2x
| |
Zorg voor haren
5
1x
| |
Zorg voor nagels
5
1x (per week)
| | |
Scheren
10
1x
| | |
Inspectie van de intacte huid op (dreigende) vervormingen, ontstekingen en/of infecties
10
Naar noodzaak
| | |
Zalven van de intacte huid
10
Naar noodzaak
| | |
Verzorging van smetplekken (roodheid en irritaties van de huid)
10
Naar noodzaak
| | |
Verzorging van de intacte huid rondom natuurlijke en onnatuurlijke lichaamsopeningen (zoals PEG-katheter, suprapubiskatheter, tracheastoma7, sonde)
10
Naar noodzaak
2.2
Aanbrengen/verwijderen van prothese/hulpmiddel8
Aanbrengen prothese/hulpmiddel
15
1x
Verwijderen prothese/hulpmiddel
15
1x
Aanbrengen D.P.S
5
Naar noodzaak
| | |
Verwijderen D.P.S
5
Naar noodzaak
| | |
Aanbrengen T.E.N.S
5
Naar noodzaak
| | |
Verwijderen T.E.N.S
5
Naar noodzaak
2.5
Aanleren en begeleiden van PV-activiteiten
Aanleren van verzekerde, gebruikelijke zorger en mantelzorger gekoppeld aan activiteiten 1.1 tot en met 2.2
Gelijk aan een of meer van de aan te leren activiteiten 1.1. tot en met 2.2 plus maximaal in totaal 30 minuten per week
Gelijk aan een of meer van de aan te leren activiteiten 1.1. tot en met 2.2.
| | |
Begeleiden van verzekerde, gebruikelijke zorger en mantelzorger bij de uitvoering van de activiteiten 1.1 tot en met 2.2
Het gaat om het onderhouden en borgen van de kwaliteit van de door verzekerde, gebruikelijke zorger of mantelzorger uitgevoerde AWBZ zorg. Om de kwaliteit van de handelingen die onder persoonlijke verzorging horen op het juiste niveau te houden, komt er een zorgverlener langs die daarin begeleidt.
30 minuten per week
Gemiddelde tijd naar eigen inzicht verdelen over de week
1 De nummering van de activiteiten sluit niet altijd aan. Dit vanwege het aansluiten van deze nummering met de nummering zoals deze binnen de AWBZ brede Zorg Registriatie (AZR) is opgenomen.
2 Dit overzicht is niet limitatief.
3 Deze tijd is inclusief de indirecte zorg (3.5 minuut).
4 Hier wordt bedoeld aan- en uitkleden bij het opstaan en het ’s avonds naar bed gaan.
5 Hier wordt de hulp bedoeld bij het uit bed komen naar uiteindelijk bijvoorbeeld een stoel en vice versa.
6 Inclusief uit de koelkast, weekdoos/baxter pakken, inschenken enz.
7 Bij het verwisselen van de tracheacanule (onderdeel VP) maakt de verzorging van de huid rondom de tracheastoma onderdeel uit van deze handeling. De verzorging wordt dan ook niet geïndiceerd bij het verwisselen van de tracheacanule.
8 Hiermee worden o.a. ledemaatprotheses en/of gehoorapparaten bedoeld.